مەركىت ۇلاندارىنىڭ قىتاي مادەنيەتىنە قوسقان ۇلەسى

تاريحي دەرەك

قىتايدىڭ يۋان پاتشالىق داۋىرىندە مەركىت ۇلاندارىنىڭ قىتاي مادەنيەتىنە قوسقان ۇلەسى.

(يۋان پاتشالىعى 1279-1368)

  شىڭعىس حان قازاق تايپالارىن باعىندىرعاننان كەيىن، ەر ازاماتتارىنىڭ كوبى اسكەرگە الىندى. مادەني ءبىلىم العانداردى مادەني قىزمەتپەن اينالىستى. شىڭعىس حان ۇرپاقتارى يۋان حاندىعىن قۇرىپ، تۇتاس قىتايدى بيلەگەن تۇستا، قازاقتىڭ ءبىراز ءبولىمى ۇلى قىتاي جازىعىنا اۋىپ باردى. ولاردىڭ بالالارى قىتاي مادەنيەتىنەن ءتالىم الدى، قىتاي مادەنيەتىن، تاريحىن ۇيرەندى.قىتاي مادەنيەتىڭ ۇيرەنۋ ارقىلى مەملەكەتتى باسقارۋ دارەجەسىنە جەتتى. مەركىت تايپاسىنان شىققان بايان ومارۇلى، مازارتاي بايانۇلى، توتو مازارتايۇلى ت.ب. قىتاي مادەنيەتىنە، تاريحىنا ۇلەس قوسقان وقىمىستى، بىلىمگەر رەتىندە قىتاي تاريحىنان ورىن العان.

بايان ومارۇلى يۋان پاتشا ورداسىندا جوعارى لاۋازىمدى قىزمەت ىستەگەن. ساياسي، اسكەري قايراتكەر.1

مازارتاي بايانۇلى— يۋان پاتشالىعىنىڭ ساياسي قايراتكەرى جانە اسكەري مامانى. وتە ءبىلىمدى بولعان. 1337 جىلى سول قول ءۋازىر، 1340جىلى باس ءۋازىر قىزمەتىن اتقاردى. 1347جىلى شىلدەدە 63 جاسىندا اۋىرىپ، قايتىس بولعان.

توتو مازارتايۇلى1314-1355شىن ەسىمى توقتاي، قىتايشا “大用”2دا يۋڭ. توتو قارشادايىنان قىتاي مادەنيەتىن جانە قىتايدىڭ پيودالدىق بيلىك ءتۇزىمىن قىزۋ سۇيەتىن وتباسىندا ەسەيىپ-ەرجەتكەن. قىتاي مادەنيەتىنىڭ قۇلاعىنا ءسىڭىمدى، كوكەيىنە قونىمدى بولۋى وسىدان ەدى. بالا كۇنىنەن زەرەك توتو قىتاي تاعىلىمشىسى ۇجى فاڭنان قىتايشا كلاسسيكالىق، تاريحي كىتاپتاردى ۇيرەنگەن. ونىڭ ۇستىنە قارا كۇشتىڭ الىبى، قۇرالايدى كوزىنەن اتاتىن مەرگەن بولعان. 1331 جىلى يۋان پاتشالىعىنىڭ ۆىن زۋڭ (توقتەمىر)پاتشاسى تۇسىندا جولبارىس تاڭبا بەرىلىپ پاتشانى جانقيارلىقپەن قورعايتىن جاساۋىلداردىڭ قول باسى بولعان. 1335 جىلى تاڭ چي شى توبىنىڭ ىقپالى ارالاسقانننا كەيىن دە، جولبارىس تاڭبانى ۇستاپ، پاتشاعا توتە قاراستى جاساۋىلداردىڭ باس قولباسشىسى بولدى، ءارى سول قانات اسۋلاردىڭ جاساۋىل مەكەمەسىن باسقاردى. ول اتاسى باياننىڭ ەشتەڭەدەن جاسقانباي“باسقالارعا شەن بەرەتىن، ءولىم جازاسى بەرىلگەن وقىمىستىلاردى كەشىرىم ەتكەنىن، ىعايلار مە سىعايلاردى مانساپقا قويعانىن، بەيكۇنالاردى قىرعانىن، سايلاۋىتتاردى جەكە ەمدەنىپ العانىن، قازىنانى قىمقىرىپ، اسپەنسىپ كەتكەنىن”بايقايدى. توتو اتاسىنىڭ ءىس-ارەكەتىنە نارازى بولدى جانە الاڭدايدى دا، اكەسى مازارتايعا “اتام تىم الىنەن اسىپ بارادى، ارادا جاراتقاننىڭ كارىنە ۇشىراسا، اۋلەتىمىزدىڭ سورىن قايناتادى. ەرتەرەك الدىن العانىمىز ءجون بولار”دەيدى. كەسىم ايتۋعا باتىلى بارماعان اكەسى توتونىڭ ۇستازى ۋجى

فاڭنان اقىل سۇرايدى. ۋجى فاڭ ““تۋرا بيدە تۋعان جوق” دەگەن ءسوز بار عوي، تورە ەلگە ادال، مەن پاقىر وعان نە دەپ اقىل ايتامىن”3دەيدى. ءاسىلى توتو قارشادايىنان اتاسىنىڭ باعىمەندا ەرجەتكەندىكتەن، بايانعا سۇيىسپەنشىلىكپەن قاراۋى كەرەك ەدى. بىراق، ول ءوزى باس بولىپ، نە ءۇشىن باياندى مانسابىنان الىپ تاستاماقشى بولادى؟ مۇنداعى تۇپكى قايشىلىق مىنادا جاتىر:ايان مەشەۋ كونە كۇشتەرگە ۋاكىلدىك ەتىپ، ءونىمدى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان قىتاي زاڭىمەن مەن مادەنيەتىن جوققا شىعارۋمەن بىرگە، قىتاي مانساپتىلارىن شەتكە قاعۋعا ۇرىنادى. بايان جانە باياننىڭ سىبايلاستارى قىتايدىڭ جاڭ، ۋاڭ، ليۋ، لي، دجاۋ سەكىلدى بەس فاميليانى قولداناتىندارىنىڭ تۇقىمىن قۇرتۋدى قۋاتتاۋمەن بىرگە، قىتايلاردىڭ اسكەر تۇعىل سۇيەمدەي قارۋ ۇستاۋىنا جول بەرمەۋدى قايتالاي دارىپتەيدى. ونىڭ ۇستىنە سولتۇستىكتەگىلەر وڭتۇستىكتەگىلەردى ۇرسا سۇراقسىز بولاتىنى جونىندە بۇيرىق تۇسىرەدى.”4 ال توتو قىتاي زاڭدارى مەن مادەنيەتىن جەتە ۇيرەنگەندىكتەن يۋان پاتشالىعىن ورنىقتىلىققا، قۇدىرەتتىلىككە جەتكىزۋ ءۇشىن قىتاي زاڭدارىن اتقارۋ، پيودالدىق بيلىكتى ورتالىققا شوعىرلاندىرۋ كەرەكتىگەن تەرەڭ سەزىنەدى.سوندىقتان بۇل استە جەكە ادامدار اراسىنداعى باس ارازدىق بولماستان العا باسارلىق پەن مەشەۋلىك اراسىنداعى، قىتايلاردى قورعاۋ جانە قىتاۋعا قارسى تۇرۋ اراسىنداعى كۇرەس بولىپ تابىلادى. ءىس توتەنشە ايقىن ەدى. بايان 1339جىلى كۇزدە پاتشاعا ارىزدانىپ:“توتو پاقىرلىرىڭىزدىڭ بالاسى بولا تۇرسا دا، قىتايلارعا بۇيرەگى بۇرىلادى دا تۇرادى، مۇنى شاۋجايلاپ قويۋىڭىزدى وتىنەمىن ”دەيدى. پاتشا :“ونىڭ ءبارى مەنىڭ ايتقانىم بويىنشا ىستەلگەن، توتودا كۇنا جوق”دەيدى.5 بايان قىتايلاردىڭ پيودالدىق ءتۇزىمىن كۇشىنەن قالدىرۋ دامەسىندە بولىپ، قىتايلاردىڭ زاڭىن قولدانعان تورەلەر مەن ۋازىرلەردىڭ مانسابىن تومەندەتىپ الىسقا ايدادى. 1340 جىلى توتو يۋان پاتشالىڭعىنىڭ چۋن دەي پاتشاسى توعانتەمىردىڭ كۇشتى قولداۋتسىنا يە بولدى. توتونىڭ جان-جاقتى جوسپارلاۋىمەن بايان ءبىرجولاتا قۋىپ شىعارىلدى.، ونىڭ سىبايلاستارىدا الاستاتىلدى. سونىمەن چۋن دەي پاتشا 1341 جىلى توتونى وردا اكىمشىلىك مەكەمەسىنىڭ وڭ قول ۋازىرلىگىنە تاعايىنداپ، مەملەكەتتىڭ ماڭىزدا ىستەرىن باسقارتادى. توتو ىلگەرى سوڭدى ەكى رەت ون جىلدان استام ول قول ءۋازىر بولادى. توتو  باس ءۋازىردىڭ كومەكشىسى سىندا ماڭىزدى مىندەتتەردى اتقارا وتىرىپ، بايان جۇرگىزىپ كەلگەن قىتايلارعا قارسى تۇرۋ، قىتايلاردى شەتكە قاعۋدى بىرقاتار ەسكى ساياساتتاردى كۇشىنەن قالتىرىپ، كى دجۋي ءتۇزىمى بويىنشا دارىندىلاوردى قابىلداۋ زاڭىن، پاتشا عيباداتحاناسىندا ءتورت مەزگىل بويىنشا تاساتتىق بەرۋدى قالپىنا كەلتىرەتىندىگىن، يان بەگى شي شى توڭنىڭ نامات دەلوسىن اقتايتىندىعىن، شۋان راڭ، ۆەي شۋن ەكى بەكتى وزدەرىنىڭ بۇرىنعى ەلىكتەرىنە قايتارىپ اكەلەتىندىگەن…جىلقى بازارىن اشاتىندىعىن، تۇز سالىعىن ازايتاتىندىعىن، قارىزدى كەشىرىم ەتەتىندىگىن، سونادي-اق مەكتەپ اشىپ تاعىلىمشىل وقىمىستىلاردى لەكتسيا سويلەيتىندىگىن جاريالادى.6 سونىمەن ونى شەتەلدىكتەردە، قىتايلاردا كەمەڭگەر ءۋازىر دەپ اتايدى.

توتو قىتاي اراسىنا تەرەڭ ءسىڭىپ، تاعىلىمشىلىقتا جوعارى ورەگە جەتەجدى. 1343 جىلى لياۋ (907-1125, قىت.辽 )،جين (1115-1234, قىت.金)، تسوڭ (960-127, قىت 宋)پاتشالىقتارىنىڭ تاريحىن قۇراستىرىپ جازۋ جونىندە جارلىق ءتۇسىرىلىپ، توتو باس ساراپشى بولىپ تاعايىندالدى، ءارى كىتاپتى جازىپ اياقتايدى.7يۋان پاتشالىعىنىڭ سوڭعى كەزىندەگى ءىرى كولەمدى شارۋالار كوتەرىرىلىسىنىڭ تۋىلۋىنان بۇرىنعى قولدا بار تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ، لياۋ، جين، تسوڭ پاتشالىقتارىنىڭ تاريحاىن قۇراستىرىپ جازىپ شىعۋدىڭ ءوزى توتونىڭ قىتاي تاريحىنا قوسقان كەسەك ۇلەسى بولىپ تابىلادى. كەيبىرەۋلەر ء“ۇش تاريحتىڭ جازىلىپ شىعۋىندا توتونىڭ ەڭبەگى ءوز الدىنا ءبىر توبە، مىسالى، فاكتىلەردى سارالاۋ، قاراجات دايىنداۋ سياقتى جاقتاردا دا، وسى سەبەپتى ۋازىرلىكتەن بوساۋدى تالاپ ەتكەنىمەن لياۋ، جين، تسوڭ پاتشالىعىنىڭ تاريحى باس ساراپشىنىڭ ەڭبەگىنە ءتان ەدى”8دەسەدى. كەزىندە لياۋ، جين، تسوڭ پاتشالىقتارىنىڭ قايسىسىن ءداستۇرلى تاريح دەپ قاراۋ جونىندە ۇلكەن ايتىس تۋىلادى. ونىڭ ۇستىنە تالاس-تارتىس توقتامايدى. ماسەلە شەشىم تاپپايدى. توتو قىتايعا ءتان جەرلەردى ءبولىسىپ الىپ بيلەگەن وكىمەتتەردىڭ ناقتىلى جاعدايىن شىعار ءتۇيىن ەتە وتىرىپ، تۇجىرىمدى تۇردە“ۇش پاتشالىقتىڭ ءوز الدىنا ءداستۇرى، ءوز جىلنامالارى بار. تالاس-تارتىستى قويىڭدار مىرزالار، بۇعان تالاسۋ ورىنسىز”9دەيدى، سونداي-اق شۋن دەي پاتشاعا لياۋ، جين، تسوڭ پاتشالىقتارىنىڭ ء“ار ءبىرىنىڭ ءوزىنىڭ تاريحى بولعان”10 دەگەن جارلىق ءتۇسىرۋىن ۇسىنىس ەتەدى. توتونىڭ وسى تانىمىنىڭ ءوزىن توتەنشە كورەگەندىك دەۋگە بولادى. ارقايسىسى ءوز الدىنا ءبىر جاعىن دەربەس ەمدەنىپ نەگىزگى تاريح تۇرعىزعان. تۇرلىشە ۇلتتاردىڭ قىرۋار ماتەريالدارىن ساقتاپ قالىپ، سوڭعىلاردىڭ عيبرات الۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرعان، سوندىقتان، وسى فاكتى جونىندەگى شەشىم توتونىڭ ەڭبەگى ەكەندىگىن ايتقان ءجون.

توتو وقۋ-بىلىمگە جەتىلگەندىكتەن ءوزى بيلىك ۇستاعان كەزدە تاعىلىمشىلىقتى ۋاعىزلداپ، كى دجۋي ءتۇزىمى ارقىلى دارىندىلاردى سارالاۋدى جان-جاقتىلى دارىپتەۋمەن بىرگە، ءداستۇرلى ادەبيەت پەن ءداستۇرلى تاريحتى كوبىرەك ۇيرەنۋ جونىندە پاتشاعا قايتا-قايتا ۇسىنىس قويىپ وتىرعان. توتو 1349 جىلى وردا اكىمشىلىك مەكەمەسىنىڭ وڭ قول ۋازىرلىگىنە قايتادان تاعايىندالعان سوڭ بي، تورە، ءۋازىر قاتارلىلاردىڭ تاعىلىمشىلىقتى ۇيرەنۋىن ونان ارى دارىپتەگەن.

حۋاڭ حى وزەنى ءارى ۇلكەن، ءارى ۇزىن وزەن بولعاندىقتان پيودالدىق داۋىردە ونى جونگە سالۋ، تىزگىندەۋ مۇمكىن بولماي، تابيعي اپاتتىڭ قاينارلارىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلگەن. توتو قايتا ۋازىرلىككە تاعايىندالعان سوڭ، دجيا لۋدىڭ ايلاسىن قولدانىپ ۇرىلىپ كەتكەن توسپانى بوگەۋگە بەكيدى. بۇل جۇمىستىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ءوز ۇستىنە الادى، ءارى ۇلىقتارعا:“پاتشا حالىق ءۇشىن قايعىرۋدا، ءۋازىر بولعان مەندە بۇل قايعىعا ورتاقپىن، الايدا، بۇل وتە اۋىر جۇمىس، ءسىڭىستى دەرتتى ەمدەۋ قيىن، ەجەلدەن كەلە جاتقان سۋ اپاتىن وڭاۋ ءتىپتى دە قيىن، مەن وسى دەرتتەي جابىسقاق اپاتتى وڭاۋعا بەكىنىپ وتىرمىن”11 دەيدى. كەيبىرەۋلەر قارسى تۇرعان بولسا دا، توتو باتىل تۇردە دجيا لۋدى قۇۇرلىس ىستەرىن باسقارۋشى بەك ەتىپ تاعايىنداۋدى ۇسىنىس ەتەدى. وزەن قورعانىس قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ول باتىل كىرىسىپ، 170000 ارميامەن حالىقتى ۇيىمداستىرىپ، حۋاڭ حىنىڭ 140 كم-لىك ارناسىن ارشىپ، سەگىز اي تايسالماي شايقاس جاساپ، جۇمىستى تىندىرىمدى ءبىتىرىپ. حۋاڭ حىنى ارناسىنا سالادى. شۋن دەي پاتشا ونىڭ ەڭبەگىن سىيلايدى ءارى اتادان بالاعا مۇرا بولىپ قالاتىن“تارحان”اتاعىن بەرەدى.

يۋان پاتشالىعىنىڭ سوڭعى كەزىندە ۇلتتىق قايشىلىق پەن تاپتىق قايشىلىقتىڭ كۇن سايىن اسقىنۋى 1351 جىلى ديقانداردىڭ زور كوتەرىلىسىن تۋعىزدىردى…استانا حالقىن اشارشىلىق قىسپاعىنا ءتۇسىردى. جاعداي يگەرگەن توتو شۋن دەي پاتشاعا :“استانا ماڭىنداعى وڭىرلەردىڭ جەرى ىڭعايلى، سۋى قولايلى، شاڭ دجياڭنىڭ وڭتۇستىگىندەگى بۇقارانى جوتكەپ ەگىن سالدىرساق، جىلىنا ميلليون داداننان استام استىق الامىز.وسىلاي ىستەسەك سۋ جولى مەن استىق تاسۋ قامىنان قۇتىلىپ، استانانى جەتكىلىكتى استىقپەن قامداي الامىز”12دەگەن ۇسىنىس بەرەدى. ۇسىنىستى قابىل كورگەن پاتشا توتونى امىربەك (امىربەك يۋان پاتشالىعى تۇسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى، سۋ قۇرلىسى، مەكتەپ، اپاتتان ساقتانۋ قاتارلى ىستەردى باسقاراتىن ۇلىق)ەتىپ سايلاپ، ونىڭ باستاۋىندا سۋ جولىن تۇزەپ، ەگىن سالىپ قيىنشىلىقتان قۇتىلادى.

توتو يۋان پاتشالىعىنىڭ سوڭعى كەزىندەگى الاساپىران جاعدايلاردا دا تۇتاستىقتى قورعادى…ول يۋان پاتشالىعىنىڭ سوڭعى كەزىندەگى اتاقتى ساياساتشى، كورنەكتى تاريحشى. “يۋان پاتشالىعى تاريحىندا”وعان بىلاي باعا بەرىلگەن:“بىلىمى ۇشان تەڭىز، بىلمەيتىنى جوق، وتانعا ۇلەس قوسقان، وپاسىزدىق جاساماعان، قاراشا مەن ۇلىقتاردى تەڭ كورگەن، تاكاپارلىق ىستەمەگەن، مال-مۇلىككە كوز قىرىن سالماعان، زيناقورلىققا جۋىماعان، وقىمىستىلاردى قادىرلەگەن”13.

توتو پاتشاعا، حالىققا ادال بولسادا، بيلەپ-توستەكشىلەر اراسىنداعى باق تالاستىقتان اۋلاق بولا المادى. جاسىرىن قاستاندىقتىڭ قاقپانىنان 1355جىلى جەلتوقساندا حاما دجياۋ جاۋ جاعىنان توتونىڭ دا لي قالاسىندا ۋ بەرىپ ولتىرەدى. ولگەندە 42جاستا عانا ەدى. سودان كەيىن-اق يۋان پاتشالىعىنىڭ سوڭعى كەزىندەگى قاتەرلى جاعدايدى وڭاۋ مۇمكىن بولمادى. 1366 جىلى باس باقىلاۋشى شىڭ نۋ، ەسەن، سا دۋ، چي لى قاتارلىلار كۇرسىنە:“قانپەزەرلدەردىڭ استاسىپ ءۋازىر اعزامعا قاستاندىق جاساۋى، جاۋ الدىندا ساردار الماستىرۋعا اپارىپ سوقتى. سودان باستاپ ەلىمىز اسكەرلەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك قۋاتى السىرەدى، قارجى جانە استىق تاۋسىلدى.ەگەر توتو ولمەگەن بولسا بۇگىنگى وسى الاساپىراندىق بولماس ەدى ”14 دەپ كۇرسىندى. بۇدان توتونىڭ يۋان پاتشالىعىنىڭ سوڭعى كەزىندەگى ساياسي جاقتاعى ماڭىزدىلىعىن بايقاۋعا بولادى. ونىڭ مۇنداي تابىستارعا قول جەتكىزۋىنىڭ سەبەبى- وندا مول ءبىلىم، ۇلى مۇرات بولعاندىعىنان تاريح اعىمىنا سايكەسىپ، ۇلتتىق ۇشقارى كوز قاراستا بولماي جاڭا جاعداي جاراتقانىندا… مىنە بۇل ءبىر ساياسي قايراتكەر دايىنداۋعا ءتيىستى اقىل-پاراسات جانە مۇرال ەسەپتەلەدى.

مەركىت رۋىنان وسىنشا ماڭىزدى ايگىلى تاريحي جانە مادەني تۇلعانىڭ جارىققا شىعۋى يۋان پاتشالىعى داۋىرىندەگى قازاق مادەنيەت تاريحىنداعى جارقىن شۇعىلا بولىپ قالماستان، قىتاي مادەنيەت تاريحىنادا وشپەس ەڭبەك ءسىڭىردى.

كەيىن توتونىڭ قاستاندىقپەن وبالدى ولتىرىلگەندىگى انىقتالىپ، زيانكەستىك ىستەگەندەر جازاعا تارتىلىپ، ەكى ۇلى استاناعا شاقىرىلىپ قىزمەتكە وتىرادى.

 

 

دەرەككوزدەر                                           

  1. “يۋان تاريحى”11 كىتاپ، 3335 بەت. “بايان ءومىربايانى”. اۋدارماسى:ايدىن كەرىنبايۇلى، مۇرا جۋرنالى، 1996 جىلى 3-سان.
  2. دا يۋڭ رەن زۋڭ پاتشا ونى ۇناتىپ، دا يۋڭ بولاشاقتا ۇلكەن ىستەرگە جارايدى دەپ ات قويعان.
  3. “يۋان پاتشالىق تاريحى”138 توم. “توتونىڭ ءومىربايانى4”.
  4. جيان بو زان قۇراستىرۋعا جاۋاپتى“قىتاي تاريحىنان شولۋلار” حالىق باسپاسى، 1979 جىلى، 133 بەت.
  5. “توتونىڭ ءومىربايانى”
  6. “توتونىڭ ءومىربايانى”
  7. تانىستىرىلعان دەرەكتەردە “لياۋ تاريحى” 116 توم ، “جين تاريحى”115 توم، “تسوڭ تاريحى” 496 توم توتو باس مەڭگەرۋشى بولۋدان تىس، جازۋ، تۇرگە ايىرۋ، جيناقتاۋ، سالىستىرۋ، رەداكتسيالاۋ جانە قارجى توپتاۋعا دەيىن ءوزى تىكەلەي ارالاستى دەلىنگەن.
  8. پىڭ دجيا شيڭ:“لياۋ پاتشالىعى تاريحىنداعى ءۇش ءتۇرلى جانساقتىلىقتى تۇزەتۋ”قىتاي كىتاپ مەكەمەسى، 1959 جىلى.
  9. “بي شيڭ دجياڭ جيناعى”2توم، “تيە يا مىرزانىڭ ءومىربايانى”.
  10. ششياۋ يۋان پيڭ “يۋان پاتشالىعىن تۇرگە ايىرۋ” 10 توم، “شۋن دەي پاتششانىڭ ءومىربايانى”.
  11. “توتونىڭ ءومىربايانى”
  12. “توتونىڭ ءومىربايانى”
  13. “توتونىڭ ءومىربايانى”
  14. ماتەريال شيڭ جياڭ ۋنيۆەرسيتەت پروفيسسورى، تاريحشى سۋ بي حايدىڭ “قازاق مادەنيەتىنىڭ تاريحى”كىتابىنان الىنعان.

 

 

 

ۇسىنۋشىدان ءسوز.

    

توتونىڭ جازعان ەڭبەگى، ءوز زامانىندا عانا ەمەس، قازىر دە كوپ وي تۋعىزاتىنى انىق. ونىڭ قىتايدىڭ ءۇش ءجۇز جىلداي ءومىر سۇرگەن ءۇش پاتشالىعىنىڭ تاريحىن جيناقتاپ جازۋى شىنىندا دا تاڭعالارلىق. قازاق حالقى سول زاماننىڭ وزىندە ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەندىگىنىڭ ايعاعى. وسىلاي تاڭعالدىرا باسقا ەلدىڭ تاريحىن جازعان توتونىڭ ءوز اتاباباسى جانە حالقى جونىندە جازىپ قالدىرعانى مۇراعاتتاردا بار ەكەنىنە كامىل سەنەمىن.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى قازاق حالقىنىڭ تاريحى 1917 جىلدان باستاۋ الادى دەۋشىلەرگە دالەلايعاعاىمەن ءوز تاريحىن الەمگە پاش ەتكەنى بارىمىزگە ايان. ال، جەتى ءجۇز جىل بۇرىن قازاق حالقىنىڭ اسپان استى ەلىنىڭ تاريحىن جازىپ قالتىرۋ قازاق حاقىنىڭ نەمەسە قازاقستان رەسپۋبيكاسىنىڭ الەمدەگى ورنىن تىپتىدە اسىرا تۇسكەندەي. قرسى ءوز تاريحىن زەرتتەپ، جازىپ جاتقان كەزدە، توتونىڭ بۇل ەڭبەگىن التىن ارىپپەن جازىپ، كەلەشەك ۇرپاققا جەتكىزۋ بىزگە مىندەت دەپ قارايمىن.

 

مەركىت تەكتەلكەسىنەن ءۇزىندى الىپ، تولىقتىرىپ،

كيريل ءارىپى ارقىلى جازىپ، سىزدەرگە ۇسىنعان

نۇراقىمەت سەيتزاداۇلى

الماتى قالاسى.

 

دوباۆيت كوممەنتاري

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *